Tuzla dar geldi dev siparişler kaçtı

Dünyada navlun ve taşımacılığın artmasıyla birlikte Türk gemi sahipleri krizden çıkıp atılım yapmaya başladı.
Altın yıllarını yaşayan Türk armatörleri, İstanbul Tuzla'daki tersane ve diğer Türk tersaneler yetersiz kalınca büyük tonajlı gemi siparişleri için Uzakdoğu'ya yöneldi. Türkiye'de ortalama 30 bin deadweight tonluk (dwt) gemiler inşa ettiren armatörler, Japonya, Kore ve Çin'e 100 bin dwt ve üzerinde gemi siparişi veriyor. Siparişler 2007-2010 yıllarına kadar teslim alınacak. Uzakdoğu'ya sipariş verenler arasında Cengiz Kaptanoğlu, Yalçın Sabancı, Mehmet Emin Karamehmet ve Eşref Cerrahoğlu bulunuyor.

2003'ten itibaren krizden çıkan Türk gemi sanayii bugün 45 şirketle, 7,5 milyon dwt tonluk gemiye sahip. 2002 yılında 37 olan tersane sayısı 2007'de 62'ye çıktı. Buna karşılık, artan talebe yetişemeyen Türk tersaneleri kapasitelerini 2010 yılına kadar doldurdu. Tersaneler yeni sipariş kabul edemezken, büyük tonajlı gemilerin yapımı için Uzakdoğu ülkelerinin kapısı çalındı. Şu ana kadar yurtdışına 7,5 milyon dwt'lik gemi siparişi verildi. Mehmet Emin Karamehmet'in şirketi Geden Line 2007, 2008 ve 2009 yıllarında teslim alınmak üzere Kore'ye 11'i kimyasal tanker olmak üzere 20 gemi, Çin'de farklı şirketlere 8 gemi sipariş etti. Geden Line, 2010 yılına kadar, sektörde dünya çapında ses getirecek 61 gemilik siparişinin tamamını teslim almış olacak. Halen şirketin bünyesinde tonajları 41 bin ile 175 bin dwt arasında değişen 8 gemi bulunuyor. AK Parti milletvekili Cengiz Kaptanoğlu'nun şirketi Kaptanoğlu Holding de Güney Kore'nin Hanjin Tersanesi'ne 4 adet aframax gemi siparişi verdi. Gemilerin herbirinin 64 milyon dolara mal olacağı belirtiliyor.

Yalçın Sabancı'ya ait YA-SA Denizcilik ise Japonya'ya yöneldi. Bu ülkedeki çeşitli tersanelere 75-200 dwt arasında çeşitli tonajlarda 13 gemi sipariş eden şirket, bu yıl altı, gelecek yıl ise dört gemi teslim alacak. Firmanın, 2008'de teslim alacağı gemilerle birlikte filosundaki gemi sayısı 22'ye, toplam kapasitesi ise 1 milyon dwt'ye yükselecek. Sabancı'nın yeni gemi siparişlerinin tamamlanmasıyla birlikte Türk deniz taşımacılığı pazarının yüzde 25-30'una hakim olacağı belirtiliyor. Eşref Cerrahoğlu'nun sahibi olduğu Cerrahgil Denizcilik ise Alman ortağıyla birlikte Çin'de bir tersanenin 3 yıllık kapasitesini kapatmaya çalışıyor. 3 yılda herbiri 75 bin dwt'lik 30 gemi çıkarma kapasitesine sahip tersaneyle anlaşmanın bir ay içinde netleşmesi bekleniyor. Cerrahoğlu, Çin'in en büyük armatörlük şirketi Cosco sebebiyle sıkıntı yaşadıklarını söyledi. Yurtdışından bir gemi alınırken performans garantisi istendiğini vurgulayan Cerrahoğlu, "Japonya'da garantiyi bankalar, Kore'de oranın Eximbank'ı, Çin'de ise Çin Merkez Bankası ve Eximbank'ı veriyor. Çinli Cosco bir tersaneye sipariş verildiğinde sizden önce davranıp oraya sipariş vermeye çalışıyor. Bizim de şu anda garantimiz gelmedi, gelinceye kadar tehlike var." dedi. Birçok armatörün Çin ile yaptığı mukavelenin Cosco sebebiyle düştüğünü anlatan Cerrahoğlu, Çin'de şu anda 10 küçük, 20 tane de inşa halinde tersane olduğunu ifade etti. İşadamı, yurtdışında da gemi siparişi vermenin zorlaştığını vurgulayarak, "2012'ye kadar sipariş verilmesi isteniyorsa kapı açık. Ancak hiçbir tersaneci 2012'ye sipariş vermek istemez." şeklinde konuştu.

Kalkavan, 180 bin tonluk gemi yapacak

Türkiye'de tersaneler en fazla 30 bin dwt tonluk gemi inşa edebiliyor. Nevzat ve Metin Kalkavan kardeşlerin Sedef Tersanesi ise bu konuda bir ilke imza atıyor. Halen gemi havuzunun yapılmaya başlandığı tersanede bundan böyle 180 bin tonluk gemiler de inşa edilebilecek. İskenderun ve Ereğli gibi demir-çelik fabrikalarının ürünlerinin en az 175 bin dwt tonluk gemilerle taşındığına dikkat çeken Eşref Cerrahoğlu, yeni projenin Türk tersaneciliğinin dönüm noktası olduğunu ifade etti. Cerrahoğlu, 180 bin dwt tonluk geminin ilk müşterisinin kendisi de olabileceğini kaydetti. Bu arada, 20 yıl evvel başlanan ve yarım kalan Uğur Mengenecioğlu'na ait Gölcük'teki tersanenin açılması için çalışmalar yürütülüyor. Hizmete girmesi halinde tersanede 100 bin dwt tonluk gemiler inşa edilebilecek.

Denizcilik üniversitesi için her şey hazır, YÖK karşı

Sektörün duayenlerinden, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Denizcilik Sektörü Başkanı Eşref Cerrahoğlu, Türkiye Denizcilik Eğitim Vakfı olarak üniversite için bir yıl önce müracaat ettiklerini; ancak Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) izin vermediğini açıkladı. Üniversite için 35 milyon dolar bütçe hazırladıklarını vurgulayan Cerrahoğlu, dünyadaki deniz adamı ve yöneticisi açığından Türkiye'nin faydalanması gerektiği görüşünde. "Bugün 25 mezun verilse, dünya denizlerinde işi hazır." diyen Cerrahoğlu, yeni mezun bir gemi yöneticisinin 2 bin dolarla işe başladığını, bir yıl içinde en az 3 bin dolar maaş alabileceğini kaydetti. Eğitime büyük önem verdiklerini ifade ederen Cerrahoğlu, dünyada 'kara' listede yer alan Türk bayraklı gemilerin artık 'gri' listeye geçtiği bilgisini verdi. İşadamı, Türk personelinin eğitimi, kontrol sistemi ve bakımlılıktan dolayı kategorisinin yükseldiğini söyledi.

Fikri TÜRKEL - ZAMAN