Karadeniz’de ticari gemilere yönelik İHA ve silahlı saldırıların artması, Türk denizcilik sektöründe alarm seviyesini yükseltti. İMEAK Deniz Ticaret Odası’nın ağustos ayı meclis toplantısında gündemin ana başlığını Karadeniz’deki saldırılar oluştururken, armatörler bölgedeki tablonun artık sürdürülemez hale geldiğini dile getirdi. Saldırıların birkaç ay daha devam etmesi halinde başta armatörler olmak üzere sektörün çok daha ağır bir ekonomik krizle karşı karşıya kalacağı vurgulandı.
Toplantıya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay ve Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Durmuş Ünüvar da katıldı. Bakan yardımcıları yaptıkları konuşmalarda gemilere yönelik saldırıların durdurulmasına yönelik uluslararası düzeyde görüşmeler yapıldığını, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler ile birlikte seyrüsefer emniyetini güvence altına alacak ve enerji ile liman altyapılarına yönelik kısmi ateşkesi de içeren yasal bir çerçeve üzerinde çalıştığını açıkladı.
İMEAK Deniz Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Tamer Kıran, toplantıda yaptığı konuşmada, Karadeniz’de gemilere yönelik artan İHA ve silahlı saldırılar nedeniyle Türk armatörlerinin 18 yıl aradan sonra ilk kez bazı gemilerini uzun süreli olarak hizmet dışına çıkarma (cold lay-up) hazırlığıyla karşı karşıya kaldığını söyledi. Kıran, son iki ayda üçü Türk bayraklı olmak üzere toplam 22 Türk sahipli sivil geminin İHA ve silahlı saldırılara maruz kaldığını açıkladı.
Kıran, saldırıların yanı sıra seyir ve operasyonların aksaması, liman giriş-çıkışlarında yaşanan sıkıntılar, yükselen sigorta maliyetleri ve gemi insanı teminindeki güçlüklerin sektör açısından ciddi boyutlara ulaştığına dikkat çekti. Karadeniz’de gemilerin uzun süreli olarak hizmet dışı bırakılması hazırlığının, güvenlik krizinin artık armatörlerin operasyonel kararlarını doğrudan değiştirdiğini gösterdiğini belirtti.
Yaklaşık 100 gemi bekliyor
Karadeniz’de güvenlik endişesi nedeniyle gemilerin limanlara ve demir sahalarına sığınması da sürüyor. 21 Ağustos itibarıyla Karadeniz limanlarının demir sahaları ile liman ve tersanelere sığınan gemilerin sayısının yaklaşık 100 olduğu belirtiliyor. Yalnızca Samsun Limanı demir sahasında 35, Sinop Limanı demir sahasında ise 22 gemi bekliyor.
“Artık dayanacak gücümüz kalmadı”
Toplantıda DÜNYA’ya konuşan denizcilik şirketleri yetkilileri, Karadeniz’deki güvenlik sorununun artık yalnızca gemi operasyonlarını değil, şirketlerin varlığını da tehdit ettiğini belirtti. Gemilerini çalıştıramayan veya liman ve demir sahalarında bekletmek zorunda kalan armatörlerin finansman, vergi, faiz, sigorta ve bakım maliyetlerini karşılamakta zorlandığı ifade edildi.
Sektör temsilcileri, mevcut tablonun iki-üç ay daha sürmesi halinde özellikle Karadeniz hattında çalışan armatörlerin ayakta kalmasının mümkün olmayacağını vurguladı. Denizciler, bazı gemilerin hizmet dışı bırakılması ve kullanılmayan gemilerin mali yükünün artması nedeniyle iflas noktasına geldiklerini dile getirdi.
Karadeniz’deki saldırılar nedeniyle limanlar, gemi ikmal şirketleri ve acenteler de uzun süredir gelir kaybı yaşıyor. Cey Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ali Avcı, Karadeniz’deki savaş nedeniyle Samsun’daki limanında işlerin durma noktasına geldiğini belirtirken, gemi ikmal sektörü temsilcileri de üç yıldır ciddi mağduriyet içinde olduklarını dile getirdi.
Sektör temsilcileri, uğranılan zararların belgelenmesi, uluslararası hukuk kapsamında tazminat yollarının değerlendirilmesi ve armatörlere hukuki destek sağlanması çağrısı yaptı. Ayrıca mağdur şirketlerin ulaşabileceği bir koordinasyon ve destek mekanizması oluşturulması istendi.
Saldırıya uğrayan gemilerin yüzde 23’ü Türk sahipli
Türk Armatörler Birliği’nin (TAB) hazırladığı rapora göre, 24 Şubat 2022-26 Ağustos 2026 döneminde askeri olmayan ticaret gemilerine yönelik doğrudan saldırı, füze/İHA vuruşu, mayın teması ve silahlı durdurma olayları sistematik biçimde belgelendi. Açık kaynaklardan hazırlanan raporda ismi tespit edilebilen 121 gemi tablolandırılırken, ismi bilinmeyen 25 gemi de ayrıca kayda geçirildi. Böylece vurulduğu teyit edilen gemi sayısı 146’ya ulaştı.
Rapora göre 2022’de 13, 2023’te 8, 2024’te 5, 2025’te 13 ve 2026’da 82 gemi vuruldu. Vurulan gemilerin 34’ü Türk sahipli/Türk kontrollü gemilerden oluşurken, 5’i Türk bayraklı. Türk sahipli gemiler, vurulan gemilerin yüzde 23’ünü oluşturuyor. Toplam 146 geminin 47’sinin Ukrayna, 93’ünün Rusya tarafından vurulduğu; 5 geminin mayına çarparak hasar gördüğü ve 1 geminin kim tarafından vurulduğunun bilinmediği belirtiliyor. Raporda, vurulan gemilerin çoğunluğunu petrol tankerleri ile genel kargo ve kuru yük gemilerinin oluşturduğu belirtiliyor. Ukrayna’nın çoğunlukla Rus gölge filo ve diğer petrol tankerlerini, Rusya’nın ise ağırlıklı olarak tahıl, mısır ve ayçiçek yağı taşıyan, Ukrayna ile ticaret yapan gemileri vurduğu ifade ediliyor. Saldırılarda gemiadamları ve liman işçileri de hayatını kaybetti. 2022-2026 arasında toplam 37 vefat ve 48 yaralı vaka kaydedildi.
LOJİPORT