Konteyner taşımaları zıpladı

Antik devir ticaretinde şarap, zeytinyağı, kuru gıda maddelerinin taşınmasında ve depolanmasında kullanılan ?Amphora?ların (amfora) yerini bugün farklı taşıma kapasitelerine sahip konteynerler aldı. Konteyner taşımacılığı o kadar yaygın hale geldi ki, geçen yıl dünya limanlarında elleçlenen konteyner miktarı 440 milyon teu?ya ulaştı. 2007 sonu itibariyle dünya limanlarında elleçlenen konteyner sayısının yarım milyarı aşması bekleniyor. 11,5 milyon teu taşıma kapasitesi olan filoya dört sene içinde ise yaklaşık 7 milyon teu ek kapasite girişi olacak. Dünyada olduğu gibi Türkiye?de de bu gelişimi gören liman işletmeleri kapasite ve ekipman yatırımına giderken, birçok holding de limancılığı yeni bir yatırım kolu olarak görmeye başladı. 

Yüzyılın taşımacılık şekli olarak gösterilen ve önceleri nihai ürünlerin taşınması için kullanılan konteynerlerle bugün sıvı yük dahil her özellikte yükü taşımak mümkün hale geldi. Konteyner filosuna 45-53 feet gibi yeni tip konteynerlerin girmesiyle birlikte ise otomotiv de kutularla taşınmaya başladı. Konteynere olan bu talep, Ocak 2002?den buyana konteyner gemi kiralama navlunlarında dolar bazında yüzde 175 büyümesini sağladı.

Dünya konteyner trafiğinin bu yılı sonunda 120 milyon teu?yu aşması beklenirken Uzakdoğu-Avrupa konteyner trafiğinin gelecek yıl 150 milyon teu?ya ulaşması öngörülüyor. Geçen yıl dünya limanlarında elleçlenen konteyner trafiği 440 milyon teu?yu bulurken İzmir ve Mersin limanlarını alan Hutchison ve PSA gibi global liman operatörlerinin ise 200 milyon teu konteyner elleçlediği görüldü.

Türkiye limanları geç kalmak istemiyor

Dünyanın en büyük konteyner limanı Singapur konteyner terminalini işleten PSA, geçen yıl 24 milyon teu?luk işlem hacmine ulaşmış. Dünya genelindeki iş hacmi ise 51,3 milyon teu. Singapur limanının en büyük özelliği, 200 taşıma hattıyla 123 ülkenin 600 limanına bağlantı kurmuş olması. Bu yılın ilk sekiz ayında ise yüzde 13,7?lik artışla elleçleme miktarını 17,8 milyon teu?ya çıkardı.

Konteyner elleçlemesinde aynı artış Çin limanları için de geçerli. 10 aylık süreçte 90 milyon teu?ya ulaşan Çin limanları bu seneyi 100 milyon teu?nun üstünde bir rakamla kapatmayı planlıyor.  Geçen yılı 3,8 milyon teu?luk işlem hacmiyle kapatan Türk limanlarının ise bu yılki konteyner işlem hacminin 4,5 milyon teu?ya çıkması bekleniyor.  Bu büyümeyi sağlayan en önemli unsur ise her geçen gün sayısını artıran Uzakdoğu hatları. Bugün Uzakdoğu?dan Türkiye?ye direkt gelmeye başlayan hat operatörleri, bu hatlarına daha yüksek kapasiteli gemileri ilave etmeye başladılar. Bu gelişimi gören özel liman işletmeleri ise mevcut konteyner kapasitelerini artırmaya yönelik yatırımlara başladılar. Limancılık sektörünün 1 milyar doları bulan kapasite artırımı ve yeni konteyner limanı projesi bulunuyor. (Perşembe Rotası?nın 28 Haziran 2007 tarihli sayısında liman yatırımlarıyla ilgili geniş bir habere yer verilmişti)   

Filonun yarısı kirada

Konteyner limanlarındaki yatırımlar hızla devam ederken, dünya konteyner piyasasında da bu yatırımlara hak verecek gelişmeler yaşanıyor. Bugün denizyolu konteyner ticaretinde 11,5 milyon teu kapasitesinde yaklaşık 6 bin adet gemi taşımacılık yapıyor.  Mevcut deniz ticaret filosunun deadweight olarak 160,5 milyon tonunu oluşturan bu gemilerin konteyner taşıma kapasitesi ise 10,7 milyon teu. Mevcut filonun yüzde 50,4?lük kısmı ise operatörlerin kirasında işletiliyor.

Kirada çalışan konteyner filosunun yaklaşık yüzde 80?i ise Avrupalı armatörlerin kontrolünde bulunuyor.  Konteyner operatörlüğünde bir numaralı ülke de Almanya. Almanlar bu pasta içinde yüzde 63,4?lük gibi büyük bir paya sahip.  Pastadan bu kadar yüksek pay almasında ise dünyadaki konteyner armatörlerinin KG yatırım şirketlerine göstermiş olukları ilgi. Türk armatörlük şirketi  Turkon Holding de, filosundaki gemileri bu şirketlere satıp tekrardan kiraya alarak işleten bir firma olarak büyük dikkat çekiyor.   

Sipariş defteri 7 milyon teu?ya ulaştı

2006 yılında %16,1 gibi rekor bir büyüme gösteren konteyner gemi filosunun, 2007 yılı için öngörülen büyümesi %14,3. Filonun 2008 yılında 14,8, 2009?da ise 13,8 oranında büyümesini devam ettireceği tahmin ediliyor.  Çünkü bugünkü sipariş defterinde mevcut filonun yüzde 64,2?sine denk gelen toplam 6,9 milyon teu kapasiteli 1451 gemi bulunuyor.  Sipariş defteri içinde dikkat çeken en ilginç nokta, taşıma kapasitesi 7.500 teu?dan büyük VLCS diye adlandırılan çok büyük konteyner gemi siparişlerinin hızla devam etmesi. VLCS?ler, mevcut konteyner filosu içinde 83 adet gemi ile 1,6 milyon teu kapasiteli bulunuyor. Sipariş defterinde ise 3,5 milyon teu taşıma kapasitesine sahip 327 gemi kontratı yapılmış ve bu gemilerin 184?ü 10 bin teu üzeri gemilerden oluşuyor. Bu gemilere yapılan toplam yatırım miktarı ise 62 milyar dolar. VLCS siparişlerinin yüzde 75?ini ise Kore tersaneleri kapmış.

Konteyner marketinin en büyük üç operatörü Maersk Line, MSC ve CMA CGM?in yeni gemi siparişler dahil konteyner pazarının taşıma kapasitesinin yüzde 41?lik payına sahipler.

Murat ERDOĞAN - PERŞEMBE ROTASI