Dalgabozanla sakin bir liman

Limanda verimli yükleme-boşaltmayı engelleyen en büyük unsurdur dalgalar. En azından bu durumu asgariye indirmek için de dalgakıranlar yaparız. Ama, ya suyun derinliği 30 metreden fazlaysa, o zaman işin mali boyutu artar; belki de hiç yapamazsınız. İşte, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tam da böyle bir yere inşa edilecek Tekirdağ?daki Asyaport için geliştirmiş yüzer dalgakıran modelini...

Tabii ki, yapılan bir ilk değil. Daha önce de yüzer dalgakıranlar yapılmış. Ama bu boyuttaki Türkiye?de ilk. Prof. Dr. Sedat Kabdaşlı kaptanlığındaki bir grup mühendis, 1.5 yıldır çeşitli varyasyonlar deneyerek en verimli yöntemi bulmuşlar.

Dalgayı meydana getirenin düzenli su partikülleri olduğunu söyleyen Kabdaşlı, amacın bu düzeni bozmak olduğunu açıklıyor. Ve üzerinde çalıştıkları modelin hikayesini şöyle anlatıyor: ?Proje, Tekirdağ?ın Barbaros beldesinde yapılması planlanan Asyaport Limanı?nda kullanılacak. Bizim tarafımızdan yapılan, oradaki dalgaların dalga iklimini hesaplamak oldu. Tali yön diye tabir ettiğimiz doğu yönlerden gelen belli bir dalga var. Aslında bu dalgalar gemi ve liman için çok ciddi yükseklikte değiller ama operasyonun uzamasına neden oluyorlar. Limanın verimliliğinin yükselmesi ve sağlıklı elleçleme için o yönden gelen dalgaların azaltılması gerekiyor. Amaç, dalganın hareketini bozmak. Dalgayı dalga yapan su partiküllerinin düzenli hareketleridir. Bu düzenli hareketi bozduğunuzda, dalga formunu kaybeder. Ya tamamen dağılır, ya da ufak dalgalara dönüşür. Yükleme boşaltma için maksimum bir dalga yüksekliği vardır. Daha yüksek boyutlarda elleçleme zorlaşır. Yılın belli dönemlerinde meydana gelen dalga yüksekliği için çabamız. Bu aslında uzun bir dönem değildir. Arada zaman zaman oluşur. Ama, bu tip modern limanlarda tarifeli seferler olduğu için saatlerin bile önemi var.?

İTÜ?deki Asyaport

Maslak?taki İTÜ kampüsüne Asyaport Limanı?nın 1/100 ölçekli prototipi kurulmuş. Limanda ne varsa orada da o var. Hatta limanın yanındaki balıkçı barınağı da ihmal edilmemiş.

Prof. Kabdaşlı ve ekibi, Maslak?taki İTÜ kampüsüne Asyaport Limanı?nın 1/100 ölçekli prototipini kurmuş. Limanda ne varsa orada da o var. Hatta limanın yanındaki balıkçı barınağını da ihmal etmemişler. Rıhtımın, lodos tarafına baktığını belirten Sedat Kabdaşlı, ?Lodostan gelen büyük dalgalar var ama, gemiler baş ve kıçtan gelen dalgalardan etkilenir. Asyaport, liman için çok avantajlı bir konum olan derin suya sahip, yaklaşık 30 metre derinliği var. Doğal olarak da, bu derinliğe klasik dalgakıran yapmak büyük maliyet gerektiriyor. Bu nedenle, yüzer dalgakırana karar verdik. Bu boyutta bir liman için ilk kez böyle bir dalgakıran yapılıyor. Denediğimiz model de ilk kez kullanılacak. Bu modelin maliyeti daha az ve Türkiye?deki olanaklarla yapıyoruz? diyor.

Boyu 1 m olan dalga, limana 25 cm geliyor

Rıhtımın 200 metre uzağına kurulacak yüzer dalgakıranın yapımında polietilen borular kullanılmış. 200 metre uzunluğunda, 3 metre çapındaki üç boru birbirine bağlı ve paralel yerleştirilmiş. Borulardan biri, diğerlerinden 3 metre daha aşağıda yer alıyor. Açıklık araları ise 40?ar metre. Bu üçlü sistem, iki taraftan da zemine raptediliyor. Bir motor yardımıyla istenilen yükseklikte dalgalar oluşturuluyor. Prof. Sedat Kabdaşlı, ne kadar da adının literatürde bu olmadığını söylese de, bizim ?dalgabozan? tabir ettiğimiz düzeneğe gelen dalga, sistemle karşılaştığında formunu kaybediyor. Bütün bu işlemler aslında 365 günde yaşanabilecek toplam 12-15 gün için yapılıyor.

Prof. Dr. Sedat Kabdaşlı (sağdan üçüncü) ve genç mühendislerden oluşan ekibi, şimdiki modele ulaşana kadar 1.5 yılda çeşitli varyasyonlar denemiş. Hatta ekipten Adil, masterini bu konu üzerinde yapmış.

Yaptıkları araştırmalarda yörede elleçlemeyi etkileyen dalgaların periyodunu, 4.5-5.5 saniye olarak saptadıklarını ifade eden Prof. Kabdaşlı, dalgaların yüksekliği kadar periyodunun da önemli olduğunu söyleyerek sözlerini şöyle sürdürüyor: ?Yüzer dalgakıran 1 metrelik bir dalgayı rıhtıma 30 santim ya da 25 santim şeklinde yansıtır. Dalga ilk boruya çarptığında, bu boru tarafından ortadaki borunun altına girmesi sağlanır. Ortadaki boru dalgayı ters çevirerek üçüncü boruya geçirir. Üçüncü boru da, gelen dalganın yönünü çevirerek geldiği yöne dönmesini sağlar. Bu üç boruyu geçen dalgalar formunu kaybederek kıyıya ulaşabilir. Kısaca bu sistem dalganın yayılma sistemini bozar. Dalgayı düzenli halden karmaşık su kütlesine çevirerek, enerjisini kaybettirir. Periyot uzadıkça, yani 6.5-7 saniyeye çıktıkça etki azalır. Ama kısa periyotta ve fırtına dalgalarında çok etkilidir. Bizim amacımız 6-7 saniye periyotlu dalgayı kırmak olsaydı, dalgakıranımızın boyutlarını da ona göre ayarlayacaktık. Çeşitli varyasyonlar deneyerek, ?en iyi performansı nasıl elde ederiz?in çalışmasını yapıyoruz.?

Selçuk ONUR - LOJİPORT