Hollanda’da Türk vatandaşlarının “Ankara Anlaşması” kapsamında oturum alma hakkını doğrudan etkileyebilecek önemli bir dava, 25 Haziran 2026 tarihinde Amsterdam Mahkemesi’nde görülecek.
Davayı gündeme taşıyan avukat Bahattin Aydın, Hollanda hükümetinin 1 Ekim 2022’den itibaren uygulamaya koyduğu yeni kısıtlamaların, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Ortaklık Anlaşması’na aykırı olduğunu savunuyor.
Konu özellikle Hollanda’da kendi işini kurmak isteyen Türk vatandaşlarını ilgilendiriyor.
Çünkü Hollanda hükümeti, 1 Ekim 2022’den sonra yapılan başvurularda, geçerli bir “mvv” yani uzun süreli giriş vizesi bulunmayan Türk vatandaşlarının “zelfstandige” yani serbest girişimci oturum başvurularını reddetmeye başladı.
Oysa yıllardır uygulanan sistemde, Ankara Anlaşması çerçevesinde Hollanda’ya gelen birçok Türk vatandaşı, ülkeye girdikten sonra şirket kurarak oturum başvurusu yapabiliyordu.
Şimdi ise Hollanda devleti bu uygulamayı ciddi şekilde sınırlandırmış durumda.
Bahattin Aydın’a göre bu yeni yaklaşım, Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki Ortaklık Hukuku içinde yer alan “standstill” yani “mevcut hakların geriye götürülememesi” ilkesine aykırı olabilir.
Bu ilke kısaca şu anlama geliyor:
Türkiye vatandaşlarına geçmişte tanınmış haklar, sonradan daha ağır şartlarla sınırlandırılamaz.
İşte Amsterdam Mahkemesi’nde görülecek dava tam da bu noktada önem kazanıyor.
Davaya üç hâkimli özel heyetin bakacak olması da konunun hukuki ağırlığını gösteriyor.
Ayrıca Hollanda İltica ve Göç Bakanlığı’nın, davayı sıradan devlet avukatları yerine, doğrudan “landsadvocaat” yani devletin üst düzey resmi hukuk temsilcisine devretmesi dikkat çekti.
Bu durum, hükümetin davayı son derece kritik gördüğü şeklinde yorumlanıyor.
Eğer mahkeme, Bahattin Aydın’ın tezlerini haklı bulursa, Hollanda’nın 2022 sonrası uyguladığı yeni kısıtlamalar hukuka aykırı kabul edilebilir. Böyle bir karar, yalnızca devam eden başvuruları değil, daha önce reddedilmiş bazı dosyaları da etkileyebilir.
Uzmanlara göre dava, Ankara Anlaşması kapsamında yıllardır süren tartışmalarda yeni bir dönüm noktası olabilir.
Bilindiği gibi Ankara Anlaşması, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında 1963 yılında imzalanmış ve Türk vatandaşlarına Avrupa ülkelerinde belirli ekonomik faaliyetler konusunda bazı özel haklar tanımıştı.
Hollanda’da özellikle girişimcilik üzerinden oturum alan binlerce Türk vatandaşı, yıllar boyunca bu anlaşmadan yararlandı.
Ancak son yıllarda Hollanda hükümeti göç politikalarını sertleştirirken, Ankara Anlaşması uygulamalarında da daha katı yorumlara yönelmeye başladı.
25 Haziran’daki duruşmanın ardından çıkacak kararın, yalnızca Hollanda’daki Türk toplumu için değil, Avrupa’daki Ankara Anlaşması uygulamaları açısından da emsal niteliği taşıyabileceği belirtiliyor.
BANKALAR DA SORUN ÇIKARIYOR
Aslında Hollanda’daki Türk girişimcilerin yaşadığı sıkıntılar yeni başlamış değil.
Ben bu konuda 2023 yılında kapsamlı bir araştırma yayınlamış ve Hollanda bankalarının Türk işyerlerine yönelik tavrını ayrıntılı şekilde gündeme taşımıştım.
O dönemde ortaya çıkan tablo oldukça çarpıcıydı.
Türk girişimciler, şirket kuruluşu için gerekli bütün resmi işlemleri tamamlıyor, noterden şirket kuruluşlarını yaptırıyor, Ticaret Odası kayıtlarını alıyor, KDV numaralarını temin ediyor ama sıra banka hesabı açmaya geldiğinde adeta görünmez bir duvara çarpıyordu.
Başvurular aylarca sürüyor, girişimciler sürekli yeni belgeler vermeye zorlanıyor ve sonunda çoğu zaman tek cümlelik bir ret cevabı alıyordu.
Üstelik ret gerekçesi de açık şekilde anlatılmıyordu.
Bankalar genellikle, “Kriterlerimize uygun değilsiniz” benzeri yuvarlak ifadeler kullanıyordu.
Emre’ye göre Türk girişimciler, işyerlerini kiralıyor, dekorasyon yapıyor, personel alıyor, mal siparişi veriyor ama banka hesabı açamayınca bütün sistem kilitleniyordu. Bazıları iflasın eşiğine gelirken, bazıları da çareyi Belçika veya Almanya’daki bankalarda hesap açmakta buluyordu.
İşin dikkat çekici tarafı ise şuydu:
2019 yılında Hollanda Bankalar Birliği, yabancı yatırımcılar için hesap açmayı kolaylaştıracak düzenlemeler yapılacağını açıklamıştı. Ancak uygulamada bu kolaylığın Türklere yansımadığı görüldü.
Sorun o kadar büyüdü ki, konu Hollanda siyasetinin gündemine taşındı.
Ethem Emre, VVD milletvekili Bo de Kruijff aracılığıyla Ekonomi Bakanlığı’na soru önergesi verilmesini sağladı.
Verilen resmi cevapta, bankaların özellikle kara para aklama denetimleri nedeniyle daha sert kontroller yaptığı belirtiliyordu. Hükümet, işletmelerin ödeme sistemine erişimde sorun yaşadığını kabul ediyor ama çözüm konusunda net bir adım ortaya koymuyordu.
İşte tam bu noktada, Türk girişimcilerin kafasında ciddi soru işaretleri oluşmaya başladı.
Çünkü birçok kişi, bankaların Türk şirketlerine yönelik tavrının yalnızca “teknik prosedür” olmadığını düşünüyordu.
Özellikle Türkiye’nin bir dönem FATF yani Mali Eylem Görev Gücü’nün gri listesinde yer almasının ardından, Türk girişimcilere yönelik daha kuşkucu bir yaklaşım oluştuğu yorumları yapılıyordu.
Nitekim dönemin Hollanda basınında çıkan yorumlarda da, Türk girişimcilerin diğer yabancı yatırımcılara göre daha fazla incelemeye tabi tutulduğu belirtilmişti.
Bazı uzmanlara göre bankalar, “risk almama” anlayışıyla hareket ediyor ve Türk şirketlerini peşinen problemli müşteri kategorisine koyuyordu.
Hatta dönemin bazı analizlerinde, Ramazan döneminde yapılan yoğun bağış hareketlerinin bile bazen “şüpheli finans hareketi” gibi algılandığına dikkat çekiliyordu. Müslüman isim taşıyan kişilerin hesap açarken daha fazla sorgulandığı yönünde eleştiriler gündeme gelmişti.
Daha da ilginç olanı ise şuydu:
Ukraynalı mülteciler için banka hesapları çok hızlı prosedürlerle açılırken, yıllardır Hollanda ile ticaret yapan Türk girişimcilerin aylarca bekletilmesi ciddi bir çifte standart tartışması doğurmuştu.
Amsterdam Mahkemesi’nde görülecek Ankara Anlaşması davası ile birlikte bakıldığında, birçok Türk girişimci artık şu soruyu daha yüksek sesle sormaya başladı: “Hollanda önce Ankara Anlaşması’nı zorlaştırdı. Şimdi de şirket kuran Türklerin ekonomik faaliyet yapmasının önü mü kesiliyor?”
*************
RECHT OP HET OPRICHTEN VAN EEN BEDRIJF DOOR NIEUWE ONDERNEMERS UIT TURKIJE VOOR DE RECHTER: CRUCIALE ZITTING OVER DE ANKARA-OVEREENKOMST OP 25 JUNI
De rechtszaak die bij de Rechtbank Amsterdam zal dienen, moet duidelijk maken of de beperkingen die Nederland sinds 2022 heeft ingevoerd voor Turkse staatsburgers op het gebied van het oprichten van nieuwe ondernemingen en zelfstandig ondernemerschap juridisch houdbaar zijn.
Turkse ondernemers die jarenlang op basis van de Ankara-overeenkomst een bedrijf hebben opgericht en geëxploiteerd, worden tegenwoordig geconfronteerd met zowel strengere visumvoorwaarden als de al jaren voortdurende problemen bij banken.
Volgens advocaat Bahattin Aydın, die de zaak heeft aangespannen, kan het achteraf verzwaren van economische rechten die in het verleden aan Turkse staatsburgers zijn toegekend, in strijd zijn met het standstill-beginsel tussen de Europese Unie en Turkije. Dit beginsel houdt in dat bestaande rechten achteraf niet mogen worden beperkt of verzwaard.
Turkse ondernemers ondervinden al jaren niet alleen problemen bij het oprichten van een onderneming, maar ook bij het openen van een bankrekening. Ondernemers die maandenlang moeten wachten en vaak zonder duidelijke reden worden afgewezen, stellen dat hun economische activiteiten hierdoor feitelijk worden geblokkeerd.
De ervaringen die Ethem Emre, voorzitter van de Stichting Nederlands Turkse Handelskamer, destijds naar voren bracht, maakten duidelijk hoe ernstig de situatie was geworden.