Türkiye limanlarında yük trafiğinde sanayideki daralmanın etkileri derinleşiyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü’nün açıkladığı son istatistiklere göre, ekim ayında limanlarda elleçlenen toplam yük bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 3,6 azalarak 45 milyon 225 bin 645 tona geriledi. Yılın 10’uncu ayında yaşanan bu düşüşte, sanayi üretimi ve hammadde talebindeki yavaşlamaya paralel olarak ithalat yükünde görülen yüzde 16,1’lik keskin geri çekilme belirleyici oldu. Ekimde ithalat yükü 19,57 milyon ton seviyesinde kalırken, ihracat yükleri yüzde 0,5 ile yataya yakın seyrederek 11,44 milyon ton oldu. Aynı ayda limanları ayakta tutan kabotaj taşımaları yüzde 18,0 artışla 7,32 milyon tona, transit yükler ise yüzde 17,6 yükselişle 6,89 milyon tona ulaştı.
Bakanlığın Ocak-Ekim 2026 dönemine ilişkin toplu verileri ise yıl genelindeki tabloyu netleştirdi. 10 aylık dönemde dış ticaret hacmi dolar bazında yüzde 5,3 artarak 523,6 milyar dolardan 551,3 milyar dolara yükselirken, limanlarda elleçlenen toplam yük yalnızca yüzde 0,2 (889 bin ton) artışla 456,5 milyon tondan 457,4 milyon tona çıkabildi. Ocak-Ekim döneminde ihracat yükleri yüzde 5,1 (6,16 milyon ton) azalarak 119,9 milyon tondan 113,7 milyon tona, ithalat yükleri ise yüzde 3,2 (7,18 milyon ton) düşüşle 222,7 milyon tondan 215,5 milyon tona geriledi ve dış ticaret yüklerindeki toplam kayıp 13,35 milyon tonu buldu. Buna karşılık kabotaj taşımaları yüzde 17,5 (9,97 milyon ton) sıçrayarak 66,92 milyon tona, transit yükler ise yüzde 7,5 (4,27 milyon ton) artışla 61,19 milyon tona ulaştı. Dış ticarette taşınan 329,3 milyon ton yükün yüzde 93,4’ü (307,6 milyon ton) yabancı, yüzde 6,6’sı (21,65 milyon ton) Türk bayraklı gemilerle taşındı.
Otomotiv ve Ro-Ro’daki daralma hızlandı
Yük grupları ve kargo tipleri verileri, sanayi ve otomotiv pazarındaki daralmanın limanlara yansımasını ortaya koydu. 10 aylık dönemde araç yükü yüzde 4,4 (456 bin ton) azalarak 9,91 milyon tona geriledi. Avrupa hattındaki karayolu taşımacılığında süregelen vize sorunları ve kamyon/şoför tedarikindeki sıkıntıların da baskıladığı Ro-Ro hatlarında taşınan TIR, çekici ve treyler sayısı yüzde 3,9 düşüşle 576 bin 953 adede inerken, otomobil ve diğer araç grubunda yüzde 18,8’lik daralma yaşandı ve taşınan araç sayısı 1 milyon 838 binden 1 milyon 493 bine düştü. Kargo tiplerinde kuru dökme yük 10 aylık dönemde yüzde 3,5 (4,71 milyon ton) azalarak 128 milyon tona, genel kargo yüzde 1,3 (705 bin ton) gerileyerek 54,7 milyon tona indi; sıvı dökme yük yüzde 2,3 artışla 141,2 milyon tona, konteyner tonajı ise yüzde 3,0 artışla 123,6 milyon tona çıktı. Mal gruplarında en sert düşüş yüzde 17,0 ile katı mineral yakıtlarda yaşanırken (taşkömürü 23,75 milyon ton, kok 8,84 milyon ton), tarım ürünleri ve canlı hayvan grubu yüzde 14,2 (12,11 milyon ton) artışla pozitif ayrıştı. Liman başkanlıkları sıralamasında ise 71,15 milyon tonla (yüzde 15,6 pay) ilk sırada yer alan Aliağa yüzde 2,9 gerilerken, 70,12 milyon tona ulaşan Kocaeli yüzde 0,4 ile artıya geçti.
Boş ihracat konteyneri yüzde 16,2 arttı
Tonajdaki zayıf seyre karşın konteyner trafiği ılımlı büyümesini sürdürdü. Verileri değerlendiren TÜRKLİM Danışmanı Prof. Dr. Soner Esmer, konteynerde ekim ayı bazında yüzde 3,5, 10 aylık dönemde ise yüzde 2,3 artış yaşandığını belirterek, toplam elleçlemenin 11,68 milyon TEU’dan 11,95 milyon TEU’ya yükseldiğini kaydetti. 10 aylık dönemde dolu ihracat konteynerinde yüzde 1,5 gerileme, boş ihracat konteynerinde ise yüzde 16,2 artış görüldüğüne dikkat çeken Esmer, Türkiye Konteyner Endeksleri’nde dış ticaret dengesi endeksinin 84,7 ile baz yıl seviyesi olan 100’ün altında kalmasının konteyner elleçlemede ithalatın ihracata göre daha ağır bastığını gösterdiğini vurguladı. Esmer, 10 aylık veriler ışığında 2026 yılının toplam yükte geçen yılki 553 milyon tonun biraz altında, 552 milyon ton civarında; konteynerin ise geçen yılki 14 milyon TEU’nun üzerinde, 14,3-14,4 milyon TEU aralığında tamamlanmasının öngörüldüğünü ifade etti.
Karada artan yakıt maliyeti, kabotaja rekor kırdırıyor
Türkiye Liman İşletmecileri Derneği (TÜRKLİM) Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Erçelik, geçen yıl 69,7 milyon ton yükün elleçlendiği kabotaj hattında bu yıl sonunda 74,8 milyon tona ulaşılarak yeni bir rekor kırılmasının beklendiğini açıkladı. Boş konteyner hareketliliği ve feribot hatlarındaki yük artışının kabotaj hacmini desteklediğini belirten Erçelik, yükselişin arkasındaki nedenleri şu sözlerle değerlendirdi: "Kabotajdaki artışı destekleyen temel unsurlar karyolu ve demiryolu alternatiflerinin maliyet olarak görece yüksek kalması ve dış ticaret hacmindeki düşüşe paralel liman kapasitelerinde daha fazla kabotaj için imkan yaratılabilmesi olarak öne çıkıyor. Gelecek için petrol ve buna bağlı rafine petrol ürünlerinden elde edilen akaryakıt fiyatlarının yüksek seyredeceği beklentisi kara ve demiryoluna alternatif olarak kabotaj tarafında pay artışı trendinin süreceğine işaret ediyor. Karadeniz'de de savaş riskleri sebebiyle kıyıdan 12 deniz mile kadar olan ulusal sularda trafiğin artması, bunun da kabotaj taşımacılığını desteklemesi bekleniyor."
KAYNAK: Aysel YÜCEL – DÜNYA
LOJİPORT