Lojistik maliyetleri ihracatçının sorun listesinde başa çıktı. Toplamı bilmek, kalemlerin birbirini nasıl tetiklediğini görmek anlamına gelmiyor.
Ticaret Bakanlığı’nın 8 Ekim 2026'da yayımladığı Dış Ticaret Beklenti Anketi’nde, ihracatçıların karşılaştığı sorunlar arasında lojistik maliyetlerinin yüksekliği yüzde 85,6 ile ilk sırada yer aldı; finansman maliyetleri yüzde 82,5 ile ikinci oldu. 2025'in üçüncü çeyreğinde sıralama farklıydı: finansman başta, döviz kurlarının olumsuz etkisi ikinci, lojistik üçüncüydü. Lojistik iki basamak yükseldi.
Dışarıdaki tablo bu sıralamayla çelişmiyor. Şanghay Konteyner Navlun Endeksi’nin üçüncü çeyrek ortalaması bir önceki çeyreğe göre yüzde 46 yükseldi. Limanlarda gemilerin bekleme süresi 16,6 saate çıktı, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar da rotalara ve maliyetlere yansıdı. Bunlar küresel göstergeler. Türkiye’den çıkan her sevkiyatın aynı ölçüde etkilendiğini söylemek doğru olmaz, ama yön açık.
Ocak–Ekim 2026'da Türkiye’nin ihracatı değer olarak yüzde 5,5 artışla 236,8 milyar dolara ulaştı, miktar bazında ise yüzde 2,1 geriledi. Nedeni fiyat, parite ya da ürün karması olabilir; rakamın kendisi bunu söylemiyor. Ama miktar gerilerken kazancı korumanın yolu, maliyet satırlarını daha dikkatli okumaktan geçer.
Tek satırın içindekiler neler ?
Defterde lojistik çoğu zaman tek bir hesap grubudur. navlun, ardiye, demuraj, depolama. Stokta bağlanan paranın ise faturası yoktur. O para başka bir yerde, finansman maliyeti olarak görünür. Finansmanın sorun listesinde birinci sırada durduğu bir dönemde bu kalem hafife alınacak gibi değil. Bu kalemlerin her biri farklı bir birimin takibinde olabilir; hepsi aynı ürünün maliyetine girer.
Toplamı bilmek, kaybın nerede oluştuğunu bilmek anlamına gelmez. Kalemler birbirini tetikler. Bekleyen konteyner ardiye ve demuraj yazar. Geciken sevkiyat, zaman kazanmak için daha pahalı bir taşıma yöntemini gündeme getirir. Tedarik süresi uzun olan şirket daha fazla hammadde tutar ve o stokta para bekler. Zamanında gelmeyen bir malzeme ise üretim hattını durdurabilir.
Ucuz görünen taşıma aldatmasın.
Denizyolu ilk bakışta ucuzdur. Transit süresi uzayınca, araya aktarma ya da liman beklemesi girince, bir de o süre boyunca tutulan stok hesaba katılınca toplam değişebilir. Karayolunda navlun uygun olsa bile sınır kapısındaki bekleme ve yarım dolu giden araçlar farkı kapatabilir. Havayolunda bakılacak şey fiyatın yüksekliği değil, sevkiyatın neden havayoluyla yapıldığıdır. Zaman içinkritik bir sipariş olabilir. Planlama aksadığı için acil sevkiyat alışkanlığa dönmüş de olabilir.
Teslim şekli de bu hesabı etkiler. Taşımayı alıcının organize ettiği satışlarda ihracatçı navlun faturasını görmez, ama yükleme planı ve bekleme yine onun operasyonunda yaşanır.
Hangisinin doğru olduğunu siparişin yapısı, tedarik süresi ve teslim şekli belirler.
Aynı güzergâhta her sevkiyatta bekleme yaşanıyorsa nedeni aranmalı. Belirli dönemlerde sürekli acil hava kargo kullanılıyorsa, tedarik planlamasına ya da stok yönetimine bakmak gerekebilir. Daha düşük navlunla yapılan bir taşıma malı depoda daha uzun süre bekletiyorsa, görünen tasarruf toplam maliyette aynı karşılığı bulmayabilir. Bir sevkiyatı yalnızca navlun faturasıyla değil, kapıdan kapıya toplam maliyetiyle okumak bu yüzden daha sağlıklı.
Her maliyet kayıp sayılmaz. Hangisinin kayıp olduğu da kalemler yan yana konmadan görülmez.
Şirketinizde lojistik kalemlerini aynı masada, aynı ürünün maliyeti olarak kim okuyor?
Yazar Notu: Yazıdaki veriler Ticaret Bakanlığı Dış Ticaret Beklenti Anketi’nin 2026 4. çeyrek ve 2025 3. çeyrek sonuçlarına, Dünya Gazetesi’nin 5 Kasım 2026 tarihli navlun endeksi haberine ve aynı gazetenin Ekim 2026 ihracat haberine dayanıyor. Navlun endeksi ve liman bekleme süresi küresel göstergelerdir.