Tahsis işlemlerinin uzaması ve MTV dengesizlikleri nedeniyle gemi siparişleri yurt dışına yöneldi.
Üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen tersane yatırımlarında hâlâ ön sıralara geçemeyen Türkiye'de, denizciliğin önünde başta Maliye Bakanlığı'ndan kaynaklı olmak üzere birçok bürokratik engelin bulunduğu belirtildi.
Maliye Bakanlığı'nın iznine sunulan yer tahsis işlemlerinin 2 yıla kadar uzadığı, bu nedenle finansal kaynakların ve zamanın iyi kullanılamadığı kaydedildi.
Bunun yanı sıra, tekne ve gemiler arasındaki Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) dengesizliklerinin de yat sahipliğine ve dolayısıyla denizciliğin gelişimine engel olduğu ifade edildi.
Denizcilik Müsteşarlığı, tersane yatırımlarının hızlandırılması ve artırılması için bürokratik engellerin aşılarak tek elden çözümünü isterken, Maliye Bakanlığı, Gümrük Müsteşarlığı gibi kurumlardan alınması gereken izinlerin uzun zaman alması nedeniyle sorunlar yaşanıyor.
Denizcilik Müsteşarlığı yetkililerinin verdiği bilgiye göre, uygun görülen tersane ve tekne imalat alanlarının tahsis işlemleri 6-24 ayda yapılırken, Maliye Bakanlığı'nın bu süreyi kısaltması bekleniyor.
Denizcilik Müsteşarlığı'nın hazırladığı ve 2003-2007 dönemindeki gelişmelerin anlatıldığı kitapta ise, "Büyük tonajlı gemi inşa edebilecek tersanelerin bulunmaması nedeniyle Türk armatörlerin toplam 7 milyon DWT gemi siparişinin 1.3 milyon DWT'si yerli, 5.7 milyon DWT'si yabancı tersanelere gitti" denildi.
Özel yat sahipliğine MTV engeli
Tescilli yat, kotra ve her türlü motorlu özel tekneler MTV ödemekle yükümlü bulunurken, sadece beygir gücüne göre yapılan vergilendirmenin ise deniz taşıtları arasında adil olmayan bir durum ortaya çıkardığı belirtildi.
Boyu 5.2 metre, yaklaşık fiyatı 17.800 YTL olan bir deniz taşıtı ile boyu 9 metre ve yaklaşık fiyatı 132 bin YTL olan taşıtın ödediği MTV 2006 yılında 5.493 YTL ile aynı oldu.
25 bin 80 YTL'lik ve 6.4 metre uzunluğundaki hızlı balık teknesi ise 10 bin 998 YTL MTV öderken, 7.7 metre boyunda ve 43.200 YTL'lik kamaralı gezi teknesi ise 1.025 YTL'lik MTV ödedi.
Bu koşulların hem tekne edinme talebi üzerinde caydırıcı rol oynadığı, hem de mevcutlarda kayıt dışılık, yabancı bayrak ve özel tekne olmasına rağmen ticari sınıf altında kullanımı yaygınlaştırdığı ifade edildi.
500 milyon dolarla kapasite artırıldıMevcut sorunlara rağmen 2002 yılında 37 olan tersane sayısı 2006 yılında 59'a yükselirken, 61 yeni tersane projesinin ise hâlâ devam ettiği kaydedildi.
Tamamlandığında 120 tersane hedefine ulaşacak olan Denizcilik Müsteşarlığı'nın verilerine göre, son 3 yılda 500 milyon dolarlık yeni genişleme ve teknoloji yatırımları yapılarak fiili kapasite artırıldı.
Müsteşarlık, toplamı yıllık gemi inşa kapasitesini 9.2 milyon DWT'ye çıkararak, gemi inşaatında dünyanın dördüncü büyük ülkesi olmayı da hedefliyor.
Mevcut durumda, özel sektöre ait 37 tersane faaliyet gösterirken, bunların 27 tanesi İstanbul-Tuzla'da, 6 tanesi Karadeniz bölgesinde, 2 tanesi İzmit Körfezi'nde ve yine 2 tane de Çanakkale bölgesinde bulunuyor.
Bunların kurulu kapasitesi yıllık 55 bin DWT, bakım ve onarım kapasitesi ise 7.5 milyon DWT düzeyinde bulunuyor.
2007 yılı itibariyle özel ve kamu olmak üzere toplam 59 tersane ise faal bulunuyor.
2007-2008 yıllarında başlatılacak tersane yatırımlarının ise en geç 2010-2011 yıllarında tamamlanması hedefleniyor.
İnşa ve ihraç edilen gemi adetleri
Yıllar İnşa edilen İhraç edilen
2002 34 16
2003 44 20
2004 82 41
2005 81 49
2006 107 58
İtalyan modeli hayata geçirilemiyor
Mevcut sorunların aşılması için, tersane yatırımlarında birçok kurumdan izin alınması yerine oluşturulacak kurulca izinlerin verilmesini öngören "İtalyan Modeli" ni öneren Denizcilik Müsteşarlığı, bu konuda diğer kamu kuruluşlarını henüz ikna edemedi.
Müsteşarlık yetkilileri, birçok bakanlıkta denizcilikle ilgili yetkiler bulunduğunu ancak bunların müsteşarlıkta toplanması gerektiğini belirterek, bir dönem "Denizcilik Bakanlığı" fikrinin de gündeme geldiğini ancak gerçekleştirilmediğini belirttiler.
Müsteşarlık yetkilileri, " İtalyan Modeli'nin her kurumdan bir temsilcinin içinde bulunduğu bir kurul oluşturulmasını ve izinlerin burası tarafından yani tek elden verilmesini öngördüğünü kaydettiler.
REFERANS