Mersin limanında sorunlar bitmeli

Mersin Limanı'nın 36 yıllık işletme hakkı devri için 12 Ağustos 2005'te açılan ihalede en yüksek teklifi 755 milyon dolarla PSA-Akfen konsorsiyumu vermişti. Ancak Danıştay görüş açıklamadığı için devir yapılamıyor.

İzmir Limanı'nın özelleştirilmesi de ancak Mersin Limanı ihalesinin Akfen- PSA Grubu'na verilip verilmeyeceğinin Danıştay tarafından onaylanmasının ardından yapılabilecek. Mersin Limanı ihalesini kazanan Akfen-PSA, İzmir Limanı ihalesine de talip oldu ve Rekabet Kurulu Mersin'i alan oluşumun yani Akfen-PSA'nın İzmir Limanı ihalesine giremeyeceğine karar verdi.

Mersin Limanı'nda durum netleşmediği için de ne ihale yapabiliyor, ne de yatırımcılar önünü görebiliyor. Özelleştirme İdaresi'nin, sonuç gelmezse yeni bir erteleme yapacağı ve özelleştirmenin 2007 yılına kayabileceği kaydediliyor.

Bu arada Mersin Ticaret ve Sanayi Odası , MTSO Mersin Limanı  için hazırladığı raporda acilen çözülmesi gereken sornlar halledilmezse ticaretin Tarus ve Lazkiye limanlarına kayabileceği konusunda uyarıda bulunuyorlar.

MTSO?nun raporu şöyle:

- İşletme hataları sona ermeli,
- Altyapı sorunları hemen çözülmeli,
- Teknolojik sorunlar giderilmeli
- Tek merkezden idare edilmeli, çok başlılık kaldırılmalı
- Limanın fiyat tarifesi düşürülmeli.
Bu sorunlar ACİLEN ÇÖZÜMLENEMEZSE Suriye?nin Tartus ve Lazkiye Limanları alternatif liman olarak hazır bekliyor?

Türkiye?nin dünyaya açılan deniz kapısı Mersin Limanı; 27 Nisan 1960 tarihinde hizmete açılmış, daha sonra diğer bölümleri de bitirilerek 1963 yılında tamamlanmıştır. Mersin Limanı TCDD tarafından işletilmektedir.

Doğu Akdenizin en önemli limanlarından olan Mersin Limanı, ülkemizin ithalat, ihracat ve transit ticarette en önemli limanlarındandır. Mersin'in kurulduğu yıldan itibaren liman şehri olması, ticari potansiyeli Mersin Limanını Bölge Limanı hüviyetine koyarak hinterlandını genişletmiştir. Mersin Limanının enlemi "36 46 37" kuzey boylamı "24 36 50" doğudadır. GAP'ın devreye girmesi ile dahada etkin hale gelecek olan Mersin Limanının 669.886 m2. Açık, 21.346 m2. Kapalı alanı bulunmaktadır

Mersin Limanı, Mersin ve civarındaki kentler için ihracat, ithalat ve transit taşımacılıkta son derece önemli bir işlev taşımaktadır. Mersin?in coğrafi konumu, sanayi ve tarımsal potansiyeli limanı cazip kılmaktadır. Ayrıca Liman Orta Anadolu ve GAP Bölgesinin ithalat ve ihracat kapısı durumundadır.

Mersin Limanı Irak?ın yeniden imarı nedeniyle çeşitli ülkelerden Irak?a gönderilecek malzemeler için sevki en uygun limandır. Irak?la ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi, Irak?ın yeniden imarı için halen Irak?la tek nokta olan Habur Sınır Kapısından sonra ikinci bir kapının açılmasının söz konusu olması Mersin Limanı?nın önemini daha da artırmaktadır.

Gelişen ve değişen şartlar limanın yeterli aktivite ve faaliyete ulaşmadığını göstermektedir. Yapısal ve işlevsel olarak ortaya çıkan sorunların, Mersin Limanı?nı arzu edilen noktanın gerisinde bıraktığı limanla ilgili kuruluşların da ortak değerlendirmesidir.

Bu itibarla Mersin Limanı?nın pazar kayıplarının azaltılması, konumunun iyi kullanılması, yapısal problemlerinin çözümlenmesi, diğer limanlarla rekabet edebilecek düzeye getirilebilmesi ve böylece gerek Mersin için gerekse Türkiye ekonomisinin kazançlı çıkması için acil önlem alınmalıdır.

MEVCUT DURUM

Mersin Limanı sadece Mersin için değil, civarındaki birçok ilinde dış ticaret kapısı konumundadır. Bu konum limanı zaman içerisinde ticari açıdan önemli bir temerküz noktası haline getirmiştir. Ancak hizmetlerin sunulmasından, yapısal durumundan, alt ve üst yapıdan kaynaklanan sorunlardan dolayı Mersin Limanı?nın rantabl çalıştığı söylenemez.

Tüm bunlara rağmen Mersin Limanı ülkemizdeki limanlar içerisinde bir çok avantajlara haizdir. Akdeniz üzerinden yapılan taşımacılıkta Türkiye?nin en önemli limanı olup, transit liman olma özelliğinin yanı sıra Akdeniz limanlarıyla rekabet edebilecek bir konteyner aktarma limanı ve dağıtım merkezi konumuna gelebilecek potansiyele sahiptir. Ayrıca dünya ticaretinin yer aldığı tüm bölgelere ve hinterlandına yeterli bağlantısı mevcuttur. Mersin Limanı ülkemizin düzenli sefer bağlantıları ile dünyanın beş kıtasındaki limanlara açılan deniz konumundadır.

Limanın toplam rıhtım sayısı 27 olup, bu rıhtımların toplam uzunluğu 4.108 metredir. Liman iki ana mendireğin içerisinde yer almaktadır. Gemi kabul kapasitesi 3.800 gemi/ yıldır.

Mersin Limanı?nda hali hazırda 343 memur, 1.088 işçi olmak üzere toplam 1.431 personel görev yapmaktadır.

LİMAN FAALİYETLERİNİ OLUMSUZ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Mersin Limanı son yıllarda mevcut kapasitesinin altında çalışmaktadır. Ülkemizin en büyük limanlarından biri olan Mersin Limanı?nda istihdamın ihtiyaç duyulan iş gücünün çok üstünde olması, yatırımların yeterince ve zamanında yapılamamasından dolayı gelişen teknolojiye ve değişen taşıma şekillerine zamanında ayak uyduramaması, gerekli yasaların zamanın şartlarına uygun olarak değiştirilip çıkartılamaması, bürokrasinin ağır işlemesi, liman gelirlerinin doğrudan limana yatırım olarak dönüştürülmeyip, başka kanallara aktarılması gibi nedenlerden dolayı liman ekonomik ve verimli çalışmamaktadır. Bunların sonucunda değişik çözüm önerileri ortaya konulmaktadır.

Mersin Limanı?nın halihazır problemlerini 3 ana başlık altında toplamak mümkün görülmektedir. Bunlar;
1- Altyapı sorunları,
2- Teknolojik sorunlar,
3- İşletme sorunlarıdır.

Mersin Limanı?nın uluslararası limanlarla rekabet edebilmesi açısından en önemli altyapı, teknoloji ve işletme ihtiyaçları başlıklar halinde aşağıda sıralanmıştır:

ALTYAPI SORUNLARI

? Rıhtım sayısı yeterli, ancak rıhtımların başta üst yapıları olmak üzere usturmaçaların eski ve rıhtımları işlevsel değildir,
? Mersin Limanı içerisindeki yol ve meydanlar yeterli olmadığı gibi görüntü kirliliği taşımaktadır,
? Mersin Limanı ihataları limanın güvenliği açısından yetersizdir,
? Mersin Limanı içerisinde bulunan KKTC?ye düzenli gemi seferleri yapılan yolcu salonunu işlevsel değildir,
? Mersin Limanı içerisindeki değişik birimlerin binaları fiziken yetersizdir ve çirkin görüntü taşımaktadır,
? Mersin Limanında içme suyu yetersizdir,
? Mersin Limanı içerisindeki drenaj kanalları istenilen fonksiyonu yerine getirememektedir,
? Mersin Limanının ışıklandırılması yetersizdir,
? Mersin Limanı koruma ve güvenlik açısından teknolojik imkanlardan yararlanamamaktadır,
? Mersin Limanının arıtma tesisleri rantbl çalışmamaktadır,
? Mersin Limanının çevre yolu bağlantıları yetersizdir.

TEKNOLOJİK SORUNLARI

? Mersin Limanında bilgisayar ağı yoktur,
? Mersin Limanında telsiz sistemi etkin değildir,
? Mersin Limanında makine-teçhizat eski ve yetersizdir,
? Mersin Limanında lojistik ikmal yapılamamaktadır,
? Mersin Limanında yağ sıyırıcı bariyer sistemi yoktur,
? Mersin Limanında Toprak Mahsulleri Ofisi?nden kaynaklanan ve çevreye zarar veren sorunlar vardır,
? Mersin Limanında yangın role istasyonu yoktur,
? Mersin Limanında deniz itfaiyesi bulunmamaktadır.

İŞLETME SORUNLARI

? Mersin Limanında bürokratik işleyiş yavaştır,
? Mersin Limanında çok başlılık söz konusudur,
? Mersin Limanında kararların merkezden alınması bir yandan gecikmeye yol açarken, diğer yandan alınan kararlar sorunun çözümüne yönelik olmayabilmektedir,
? Mersin Limanında tahmil ve tahliye işlemleri yeterli verimlilikte yapılmamaktadır,
? Mersin Limanının fiyat tarifesi çok yüksektir. Bu nedenle Doğu-Akdeniz?de alternatif limanlarla rekabet etmek mümkün değildir.

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Mersin Limanı?nın mevcut konumu itibariyle hızlı, mükemmel ve düşük maliyetli bir hizmet ile Akdeniz Bölgesi içerisindeki diğer limanlarla rekabet ortamını geliştirip, hizmet kalitesini yükseltecek bir sisteme kavuşturulması şarttır.

Bu konuda üç alternatif söz konusudur:
? Özelleştirme,
? Özerkleştirme (otonom idare)
? Hizmetlerin özelleştirilmesi

1. Özelleştirme

Mersin Limanının çok başlı yönetimden kurtulması, işletme sorunlarının çözümlenmesi, büyük yatırımlar gerektiren altyapı ve teknolojik sorunlarının giderilmesi için özelleştirme kaçınılmazdır.

Büyük kamu açıkları yaşanan ve sürekli istikrar tedbirlerinin uygulamada olduğu, tasarruf tedbirlerinin günlük yaşamımızın bir parçası haline geldiği ülkemizde, etkin ve verimli bir liman işletmesi için gerekli yatırımların yakın bir gelecekte hayata geçmesi söz konusu değildir. Oysa günümüz şartları, özellikle Irak?ta yaşanan gelişmeler ve Irak?a dünyanın dört bir yanından büyük mal sevkiyatları yapılacak olması bu yatırımların geciktirilmemesini gerektirmektedir.

Ancak bürokratik unsurlar ve kamu yönetiminde var olan hantal yapı göz önüne alındığında, özelleştirme kararının alınmasının ve ihaleye çıkılmasının zaman alacağı düşünülürse, ikinci en iyi çözüm olarak özerkleştirme önerilebilir.

2. Özerkleştirme-Otonom İdari Yapı

Mersin Limanında çok başlılık ve mevzuat boşluğu bulunmaktadır. Mersin Limanında 7 Bakanlığa bağlı 20?ye yakın kuruluşun irtibatı vardır.

Mersin Limanında kararlar merkezden alınmaktadır. Merkezden alınan kararlar bir yandan gecikmeye yol açarken, diğer yandan alınan kararlar sorunun çözümüne yönelik olamamaktadır. Liman gelirlerinden yatırım için herhangi bir pay ayrılmamaktadır. Liman gelirlerinin tamamı DDY Genel Müdürlüğü?ne gönderilmekte, yatırım, altyapı ve ihtiyaçlar için istenen ödenekler DDY Genel Müdürlüğü?nden beklenmektedir.

Bu yapılanma liman yönetimine sürekli siyasal müdahalelerin olmasına yol açmaktadır. Ayrıca sendikanın yönetim üzerinde ciddi anlamda olumsuz baskıları olabilmektedir.

Otonom idarenin dünyada birçok örneği bulunmaktadır. Fransa 19. yüzyılda başlayan bir süreç içinde devlet limanlardan elini çekerek idari sorunlarını çözmüştür. İşletme hakkı; içinde Devlet temsilcisinin de bulunduğu ve Bölge Konseyleri, Belediye, Ticaret ve Sanayi Odası, işçi temsilcilerinin bulunduğu otonom idarelere veya yerel Ticaret ve Sanayi Odalarına verilmiştir. Bu şekilde verimlilik artırılmış, her yörenin ihtiyacına göre yatırımlar gerçekleştirilebilmiş, tarifeler yörenin ticaretinin artırabilmesine yönelik ve rekabet ortamına hizmet eden seviyelere getirilmiş, sonuçta hem kullanıcılarla hem de yöre halkıyla barışık bir liman yaratılmıştır.

Avrupa?nın diğer ülkelerinde de durum hemen hemen aynıdır. Hollanda, Almanya, Belçika ve diğer aynı idari sistemlere geçmişlerdir. İngiltere özelleştirme sürecini en önce tamamlayan Avrupa ülkesidir ve Limanlarının bir kısmını otonom idarelere ve Ticaret Sanayi Odalarına devrederken, bir kısmını da borsada halka arz ederek Devlet iştirakini sıfırlamıştır.

Yapılması gereken bellidir, sistemi de ortaya konulmaktadır. Limanlarımızın işletilmesi özerk bütçesi olan otonom idarelere ve/veya yerel meslek kuruluşlarına (Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları) devredilerek, ülkemizin ticaretine daha verimli katkı sağlayan, hizmette serbest rekabet ortamını yakalamış, yüksek katma değer yaratan işletmeler oluşturulabilir.

3. Hizmetlerin Özelleştirilmesi

Mersin Limanında TCDD Liman İşletmesi tarafından bir kısmı yapılan, bir kısmı ise yapılamayan ve bu noktada yoğun eleştiriler alan bazı hizmetlerin özelleştirilmesi bugün yaşanan kaotik ortamdan çıkmak için önerilebilecek son alternatiftir.

Özelleştirilecek hizmetler içerisinde öncelikle tahmil ve tahliye, yemekhane, atölye bakım ve onarım, gemilerden katı ve sıvı atık alımı ve su hizmetleri ilk başta düşünülmektedir.

Böylelikle özelleştirme açısından ilk adım atılmış olup, zaman içerisinde de diğer hizmetler aynı yöntemle ve organizasyona tabi tutularak hizmetlerin bütünü belli bir noktada özelleştirilmiş olacaktır.

Hizmetlerin özelleştirilmesinin yanı sıra altyapı ve işletmeyle ilgili sorunlar da buna paralel ele alınmalıdır. İdeal bir limana ulaşmak için altyapıdan kaynaklanan sorunların bir takvim içerisinde öncelikleri belirlenerek, çözümlenmesi önem taşımaktadır. Ayrıca liman yönetiminin modern liman örneklerine uygun girişimciliği destekleyen, süratle verimlilik öğesini ön plana çıkaran, yatırımları kendi inisiyatifinde ve zamanında uygulamaya koyabilen, teknolojik donanımlarla oluşturulmuş bir örgüt modeli içerisinde, yasal yetkiler de tanınarak oluşturulması gerekmektedir. Bu üçgenin tüm kısımlarının harekete geçirilmesi halinde Mersin Limanı, Avrupa?daki ve Orta Doğu?daki birçok liman gibi modern bir kimliği kavuşmuş olacaktır.

Deniz ticaretinde bir başka önemli husus, liman hizmetlerinden kolay yararlanılması dışında ucuz yararlanılmasıdır. Bu çerçevede ülkemizdeki TDİ ve TCDD limanları arasındaki tarife farklılıklarının ortadan kaldırılarak tarifelerin rekabet ettiğimiz diğer uluslararası liman tarifelerinin de altına çekilerek rekabet avantajı ülkemize kaydırılmalıdır.

SONUÇ

Mersin Limanı, ilimiz için ekonomik lokomotiftir. Limandaki ekonomik faaliyetler kent bütünü içerisinde diğer sektörlerde de kendisini göstermektedir.

Mersin Limanı önemini koruyan ancak bu önemine rağmen sorunlarla boğuşan bir yapı sergilediğinden bu sorunların süratle çözümlenmesi ve bunun için de cesur bir dizi adımın atılması gerekmektedir.

Daha fazla zaman kaybına tahammül edilemez. Irak?ta yaşanan gelişmeler zamanla yarışmamızı ve cesur kararlar almamızı şart koşmaktadır. Gecikmelerden dolayı yaşanacak kayıplar sadece Mersin ekonomisini değil, aynı zamanda Türkiye ekonomisine de büyük zararlar vermektedir.